Przemoc psychiczna w związku i przemoc domowa – jak ją rozpoznać, dlaczego tak trudno odejść i gdzie szukać pomocy?

Ten artykuł powstał na podstawie podcastu „Przemoc psychiczna i przemoc domowa – jak ją rozpoznać, dlaczego tak trudno odejść i gdzie szukać pomocy?”, stworzonego dzięki wsparciu marki Persempra, która przypomina, że prawdziwym luksusem rodzica nie jest idealna kanapa, lecz czas i obecność.

Zajrzyj na stronę partnera, bo znajdziesz tam nie tylko ich piękne materiały,  ale też coś, co naprawdę warto zobaczyć —  inicjatywę #PersempraDzieciom, w ramach której marka  tworzy i sponsoruje bezpłatne treści dla rodziców  we współpracy z psychologami i specjalistami.

To przestrzeń pełna dobra, wiedzy i wsparcia —  warto korzystać i słuchać.

Czasem przemoc domowa w Polsce kojarzy nam się z czymś, co dzieje się bardzo daleko od nas. Wciąż mamy w głowach obraz: przemoc domowa = patologia, alkohol, krzyk, policja, dramatyczne sceny.

Przez to wiele osób myśli:
„U nas nie ma przemocy domowej, bo on mnie nie bije.”

Tymczasem przemoc w polskich domach bardzo często wygląda inaczej:

• dzieje się „po cichu”, w czterech ścianach,
• odbywa się słowem, milczeniem, pieniędzmi, seksem, a nie tylko pięścią,
• dzieje się w „dobrych domach”, gdzie „przecież jest dach nad głową” i „on ogólnie jest dobrym człowiekiem”.

I wiesz, co jest jednym z najbardziej poruszających momentów?

To, gdy ona – często po wielu miesiącach rozmów – mówi:

„Ja tego nie widziałam.
Wstydzę się, że tak długo na to się godziłam.”

Właśnie dlatego tak ważne jest, żeby rozpoznać przemoc domową.

Właśnie tu zwykle pojawia się kolejne pytanie:
„To w końcu co jest przemocą domową, a co „tylko” trudną relacją?”

Żeby łatwiej było Ci to zobaczyć i nazwać, dobrze jest uporządkować, jakie są rodzaje przemocy w rodzinie – od tej najbardziej oczywistej, czyli przemocy fizycznej, po mniej widoczną, ale równie raniącą przemoc ekonomiczną, przemoc psychiczną i przemoc seksualną.

Zanim przejdziemy do szczegółów, uporządkujmy rodzaje przemocy w rodzinie.
Pomaga to zobaczyć, że przemoc domowa to nie tylko przemoc fizyczna.

Przemoc fizyczna to:

• bicie, szarpanie, popychanie,
• szarpanie za włosy, przytrzymywanie siłą,
• „klapsy”, „popychanki”, „przypadkowe uderzenia”,
• niszczenie rzeczy w napadzie złości.

Często bywa bagatelizowana:

„Tylko mnie popchnął”,
„Nie zrobił mi krzywdy, po prostu szarpnął”,
„To był jednorazowy incydent.”

Ale z perspektywy psychiki – to wciąż przemoc domowa.

Przemoc ekonomiczna to forma przemocy w rodzinie, która bardzo często dzieje się w „dobrych domach”:

• partner kontroluje wszystkie pieniądze,
• odmawia pieniędzy na Twoje potrzeby,
• rozlicza każdy paragon,
• uzależnia Cię finansowo.

Przykład:

Para umawia się, że ona zostaje z dziećmi w domu, bo „on dużo zarabia”.
Po latach, kiedy ona potrzebuje pieniędzy „na siebie”, słyszy:
„Nie dam ci, bo nie pracujesz. To są moje pieniądze.”

Ona nie widzi w tym przemocy ekonomicznej. Dopiero po czasie, kiedy zaczynamy nazywać rzeczy po imieniu, pojawia się zdanie:

„Przecież ja nie mam żadnej niezależności.”

Przemoc ekonomiczna to pełnoprawna forma przemocy domowej.

Przemoc psychiczna to lata:

• krytykowania,
• wyśmiewania,
• zawstydzania,
• używania „niewinnych żartów”, które są wbijaniem szpil,
• podważania Twojej normalności („Jesteś nienormalna”, „Masz problem ze sobą”).

To nie jest jedna kłótnia.
To wiele lat chronicznego, regularnego niszczenia drugiego człowieka.

Przemoc emocjonalna to m.in.:

• karanie milczeniem,
• ciągła krytyka i wyśmiewanie,
• gaslighting (wmawianie Ci, że wymyślasz, przesadzasz),
• zastraszanie, groźby.

Przemoc seksualna w związku to:

• zmuszanie do seksu,
• wywieranie presji: „Dobry żona/mąż nie odmawia”,
• wykorzystywanie seksu jako nagrody lub kary.

Często ofiara przemocy mówi:

„No owszem, czasem godzę się na seks, choć nie chcę, ale wtedy on jest milszy, przestaje się czepiać…”

To wciąż może być część przemocy psychicznej, emocjonalnej i przemocy domowej.

Kiedy tak patrzymy na przemoc fizyczną, przemoc ekonomiczną, przemoc seksualną i przemoc domową w ogóle, najłatwiej zobaczyć to, co zostawia siniaki, ślady, paragony, wyroki.
Najtrudniej uchwycić to, co dzieje się „po cichu” – w słowach, żartach, milczeniu, w tym, jak dzień po dniu ktoś podcina Ci skrzydła.

Dlatego w kolejnej części chcę zatrzymać się właśnie nad tym obszarem:
czym jest przemoc psychiczna i przemoc emocjonalna w praktyce, jak wygląda na co dzień i dlaczego tak łatwo ją przeoczyć – nawet wtedy, gdy dzieje się od lat.

Chcę, żeby wybrzmiało to bardzo wyraźnie:

Przemoc psychiczna to wieloletni, powtarzający się proces krzywdzenia, krytykowania, wyśmiewania, zawstydzania, ośmieszania, unieważniania.

To nie zawsze jest:

• krzyk,
• wyzwiska,
• dramatyczne sceny.

Często przemoc psychiczna i przemoc emocjonalna zaczyna się od:

• drobnych żartów Twoim kosztem,
• komentarzy o Twoim wyglądzie czy „ogarnianiu życia”,
• pojedynczych „cichych dni”.

Z czasem:

• coraz bardziej wątpisz w siebie,
• tracisz do siebie zaufanie,
• przestajesz wierzyć własnym emocjom.

To właśnie robi przemoc psychiczna z psychiką:

• rodzi wstyd,
• wywołuje zamrożenie,
• odbiera sprawczość,
• prowadzi do wyuczonej bezradności,
• tworzy uzależnienie emocjonalne (biochemia cyklu przemocy).

Ale przede wszystkim — to proces powolnego gubienia siebie.

Ofiary przemocy nie „wchodzą w to świadomie”.
One powoli osuwają się w coś, co na początku wygląda zupełnie inaczej.

Tak, jak w Domu Dobrym —
dezorientacja, chaos, wątpliwości, poczucie winy.
Ta emocjonalna dezorientacja pokazana w filmie jest dokładnie tym, co przeżywa osoba, która doświadcza przemocy.

Przemoc psychiczna i przemoc domowa uwielbiają ciszę.
Dlatego tak ważne jest, żeby zacząć mówić.

Kiedy już wiemy, czym w ogóle jest przemoc psychiczna i przemoc emocjonalna, pojawia się bardzo ważne, praktyczne pytanie:

„Skąd mam wiedzieć, że to już przemoc psychiczna, a nie tylko „trudny czas w związku” albo „on ma taki charakter”?”

I tu naprawdę pomagają konkretne przykłady z codzienności – sytuacje, które możesz porównać z tym, czego sama doświadczasz.

Przemoc psychiczna rzadko wchodzi drzwiami z napisem „Uwaga, teraz będę Cię krzywdzić”.
Częściej zaczyna się od:

• pojedynczych „żartów” Twoim kosztem,
• komentarzy, po których czujesz się mniejsza, głupsza, „przewrażliwiona”,
• od obrażania się i karania milczeniem,
• od drobnych prób kontroli – pieniędzy, czasu, kontaktów z innymi.

Z czasem te sytuacje składają się na stały wzór:
czujesz się coraz bardziej niepewnie, coraz mniej wierzysz sobie, coraz częściej myślisz:
„Może faktycznie coś jest ze mną nie tak”.

Za chwilę pokażę Ci kilka konkretnych sygnałów przemocy psychicznej i przemocy emocjonalnej – każdy z krótkim przykładem z życia, żeby łatwiej było Ci sprawdzić, co brzmi znajomo.

1. Izolacja

„Po co Ci ta koleżanka?”
„Twoja rodzina źle na Ciebie wpływa.”
„Jak chcesz, to idź… ale nie zdziw się, jeśli mnie potem nie będzie.”

2. Kontrola finansowa (przemoc ekonomiczna)

„Nie dam Ci. Nie zarabiasz.”
„Po co Ci konto? Przecież ja wszystko płacę.”
„Za moje pieniądze będziesz sobie wymyślać?”

3. Ośmieszanie i zawstydzanie

„Bo ty to zawsze musisz coś palnąć.”
„Nie przesadzaj, tylko żartuję.”
„Ty naprawdę nie widzisz, jak głupio to brzmi?”

4. Gaslighting

„Ty masz jakiś problem.”
„Nigdy tak nie powiedziałem.”
„Zmyślasz. Masz urojenia.”

5. Unieważnianie

„Nie masz prawa tak się czuć.”
„Przestań dramatyzować.”
„Inni to mają gorzej.”

6. Karanie milczeniem

cisza godzinami lub dniami,
zero kontaktu,
chłód, ignorowanie.

7. Seks pod presją

„Poważnie? Znowu?”
„To tylko bliskość, przecież mnie kochasz.”
„Jak się nie interesujesz, to znajdę kogoś, kto będzie.”

Każda z tych rzeczy osobno może być „zwykłym konfliktem”.
Ale kiedy robi się z tego system, cykl, codzienność —
to jest przemoc.

Kiedy zaczynamy nazywać po imieniu przemoc psychiczną, przemoc emocjonalną, przemoc ekonomiczną i przemoc domową, prawie zawsze pojawia się to samo pytanie.

Czasem wprost, czasem tylko w spojrzeniu:

„Jak można w tym wytrzymać?
Dlaczego ona nie odejdzie?”

Żeby to zrozumieć, trzeba na chwilę wejść do środka tej relacji – zobaczyć ją oczami osoby, która od lat żyje w przemocy psychicznej i przemocy w rodzinie.

Z zewnątrz to może wyglądać prosto.
Z wewnątrz – kiedy latami doświadczasz przemocy psychicznej, przemocy emocjonalnej, przemocy ekonomicznej, przemocy domowej – jest zupełnie inaczej.

Najczęściej osoby doświadczające przemocy nie odchodzą, bo:

To jedno z najbardziej niszczących uczuć.

Ofiara przemocy często:

• obwinia siebie („To moja wina, sprowokowałam go”),
• wstydzi się, że „na to pozwoliła”,
• boi się usłyszeć: „Sama tego chciałaś”, „Sama go wybrałaś”.

Wstyd mówi:

„Nie mów nikomu. To twoja porażka.”

Wstyd jest jednym z najokrutniejszych skutków przemocy psychicznej i przemocy w rodzinie.
Właśnie dlatego tak ważne jest zdanie, do którego często wracam:

Wstyd rośnie w ciszy i ciemności – kiedy zaczynasz mówić, maleje.

Do wstydu bardzo szybko dołącza lęk przed oceną:

• „Rodzina mnie potępi.”
• „Znajoma mnie zawstydzi.”
• „Przyjaciółki powiedzą: jak mogłaś na to pozwolić?”

To są najgorsze pytania, jakie można zadać osobie w przemocy:

• „Dlaczego tak długo w tym byłaś?”
• „Czemu od razu nie odeszłaś?”

Zamiast wspierać, dokładają kolejnych warstw wstydu i poczucia winy. Lęk przed oceną sprawia, że ofiara jeszcze bardziej milknie. Często jest też myśl:

„Już tyle tu utopiłam – tyle lat, tyle energii –
to może jeszcze wytrzymam, może w końcu się zmieni.”

To taki psychologiczny mechanizm „utopionych kosztów”.

Kiedy latami jesteś zależna finansowo:

• nie masz swoich pieniędzy,
• nie masz swoich oszczędności,
• każdą złotówkę musisz „tłumaczyć” –

Przemoc ekonomiczna trzyma Cię w potrzasku.

Pojawia się zdanie:

„Nie mam gdzie iść.
Mam małe dzieci.
Z czego będę żyła?”

I to nie jest dramatyzowanie.

To jest realne pytanie osoby, która przez lata była izolowana od pracy, finansów, decydowania o sobie.

Bywa, że:

• rodzina bagatelizuje sprawę („Każdy ma problemy”, „Małżeństwo to ciężka praca”),
• instytucje (policja, sądy) nie reagują tak, jak powinny,
• ofiara czuje, że nie ma do kogo pójść.

Zanika zaufanie do innych ludzi i do siebie. To wzmacnia wyuczoną bezradność.

Po setkach nieudanych prób obrony:

• próbach rozmowy,
  stawiania granic,
• grożenia odejściem,
• wzywania pomocy, która nie przychodzi albo przychodzi za słaba – ciało zaczyna się uczyć:

„Cokolwiek zrobię, będzie gorzej.”
„Nie mam wpływu.”

To jest właśnie wyuczona bezradność.

Przemoc domowa często:

• otwiera stare rany z dzieciństwa,
• aktywuje dawne deficyty („Nie zasługuję na lepsze”, „To moja rola – wytrzymywać”).

Do tego dochodzi cały pakiet przekonań romantycznych:

• „Miłość wszystko zwycięży”,
• „Jak go wystarczająco pokocham, to się zmieni.”

I biochemia:

• cykl przemocy działa jak uzależnienie emocjonalne – jest lęk, złość, strach, a potem ulga i nadzieja. o cyklu przemocy napiszę więcej w dalszej części artykułu.

Bardzo ważnym powodem, dla którego ofiary przemocy domowej nie odchodzą, jest lęk przed zemstą. Osoby żyjące w przemocy mówią często:

• „Boje się, że jak odejdę, on zrobi coś gorszego.”
• „Powtarza, że jak go zostawię, zabierze mi dzieci.”
• „Grozi, że się zabije, jeśli odejdę.”

Ofiary często boją się, że sprawca:

• skrzywdzi je,
  skrzywdzi dzieci,
• skrzywdzi kogoś z bliskich.

Z punktu widzenia psychiki: ten lęk może być silniejszy niż lęk przed tym, co dzieje się teraz.

W relacjach z przemocą bardzo często pojawia się konflikt lojalności:

• „Przecież on potrafi być cudowny.”
• „Nikt inny mi tak nie pomagał.”
• „Nikt nie uwierzy, że on może taki być – dla innych jest świetny.”

Sprawca przemocy często:

• ma „dwie twarze” –  z jednej strony ciepły, pomocny, uśmiechnięty na zewnątrz,
  z drugiej – okrutny, zawstydzający, poniżający w domu;
• bywa troskliwym ojcem, synem, sąsiadem –  co dodatkowo miesza w głowie ofiary.

Pojawia się więc myśl:

„Może ja naprawdę przesadzam.
Skoro inni go lubią, to chyba ze mną jest problem.”

W relacji przemocowej bardzo łatwo wpaść w coś, co działa jak uzależnienie. Bo to nigdy nie jest „tylko złość”. Tam jest cały cykl przemocy, który się powtarza.

Wygląda to mniej więcej tak:

1. Najpierw jest bliskość
   Jest czułość, obietnice, poczucie bezpieczeństwa.
   Możesz czuć, że „to jest ten człowiek”, „tu jest dom”.
2. Potem pojawia się chłód
   On zaczyna się wycofywać, milknąć, robi się chłodny.
   Coś „wisi w powietrzu”.
3. Zaczynasz chodzić na palcach
   Czujesz niepokój.
   Starasz się robić wszystko „tak, jak trzeba”, żeby tylko nie wybuchło.
   Dostosowujesz się, przewidujesz, uciszasz siebie, żeby chronić dzieci.
4. A potem i tak przychodzi wybuch
   Złość, agresja, krzyk, unieważnianie, poniżanie.
   Pojawia się przemoc psychiczna, przemoc emocjonalna, czasem przemoc fizyczna.
5. Zostaje upokorzenie, bezradność, wstyd
   Myślisz: „Znów coś zrobiłam źle.”
   „Może faktycznie jestem nienormalna.”
6. Po chwili pojawiają się przeprosiny, tłumaczenia, obietnice
   „To się nie powtórzy.”
   „Miałem gorszy dzień.”
   „To przez alkohol / stres / pracę / dzieciństwo.”
7. A zaraz po nich – love bombing
   Nagle jesteś najpiękniejsza, najważniejsza, najbardziej kochana.
   Kwiatek, wiadomość, kolacja, łzy w oczach, że „nie chce cię stracić”.

I można się w tym naprawdę zatracić. Bo w tej fali czułości ciało zapomina, co było dzień wcześniej.
Na poziomie biochemii mózgu ten cykl – napięcie, wybuch, ulga, nagroda – działa jak uzależnienie emocjonalne.

Zaczynasz wierzyć, że:

„Teraz już będzie inaczej.
To naprawdę był ostatni raz.”

A potem przychodzi… dokładnie to samo. I cały cykl zaczyna się od nowa.

Jeżeli czytając ten tekst, czujesz, że:

„To trochę o mnie”,
„Coś mi tu nie gra”,
„Zaczynam się zastanawiać, czy to jest przemoc psychiczna / przemoc emocjonalna / przemoc domowa”

– to to już jest ważny sygnał.

Osoby żyjące w relacji pełnej szacunku zazwyczaj nie zadają sobie takich pytań.

Twoje pierwsze kroki nie muszą być wielkie.
Mają być:

• bezpieczne,
• małe,
• realne do wykonania,
• bez presji natychmiastowej decyzji.

Nazwij to, co się dzieje (choćby w myślach)

Nie musisz od razu mówić na głos: „Doświadczam przemocy domowej”.
Możesz zacząć od pytań:

• Czy czuję się bezpieczna?
  Czy czuję się szanowana?
• Czy czuję, że tracę siebie?

To często pierwszy moment ulgi – że po cichu przyznajesz przed sobą, że coś jest nie tak.

Powiedz o tym jednej, zaufanej osobie

To może być:

• przyjaciółka,
• siostra,
• psycholożka,
• ktoś, przy kim czujesz się w miarę bezpiecznie.

Najważniejsze: nie zostawaj z tym sama.
Wstyd i izolacja są paliwem dla sprawcy.
Kontakt z drugim człowiekiem jest pierwszym krokiem do odzyskiwania głosu.

Skontaktuj się z miejscem, gdzie dostaniesz natychmiastową pomoc

Możesz:

• zgłosić się do Ośrodka Interwencji Kryzysowej (OIK) – bezpłatnie, bez skierowania,
• zadzwonić na Niebieską Linię: 800 120 002,
• skontaktować się z Centrum Praw Kobiet,
• umówić się do psycholożki w przychodni lub prywatnie.

Listę bezpłatnych miejsc znajdziesz w moim bezpłatnym ebooku „Przewodnik po terapii”, który możesz pobrać tutaj: „Pobieram Przewodnik po terapii dla Ciebie i bliskich”

Tam otrzymasz bezpieczną, profesjonalną ocenę sytuacji:
czy to, czego doświadczasz, to przemoc psychiczna, przemoc emocjonalna, przemoc ekonomiczna, przemoc domowa, oraz jakie masz możliwości.

Zacznij tworzyć swój „plan bezpieczeństwa”

To nie jest przesada. To jest profilaktyka życia. Plan bezpieczeństwa może obejmować:

• listę osób, które możesz natychmiast powiadomić,
• „torbę awaryjną” (dokumenty, podstawowe rzeczy, pieniądze),
• numery alarmowe zapisane w jednym miejscu,
• ustalone „hasło alarmowe” dla zaufanej osoby (jedno słowo, po którym ona wie, że potrzebujesz pomocy),

wiedzę, dokąd możesz pójść, jeśli sytuacja w domu eskaluje.

Ta część w Twoim życiu może wybrzmieć mocniej podczas rozmowy z prawniczką – i właśnie po to zaprosiłam do podcastu prawniczkę, z którą rozmawiamy o tym, jak prawo może chronić osoby doświadczające przemocy psychicznej i przemocy domowej.

Tutaj posłuchasz wszystkich najważniejszych informacji:

Żeby łatwiej było Ci poszukać wsparcia, zebrałam różne możliwości w jednym miejscu.

• Przewodnik po terapii – bezpłatny e-book, w którym znajdziesz:
  • jak szukać terapeuty,
  • gdzie szukać bezpłatnej pomocy,
  • jak wygląda pierwsza konsultacja:
    👉Kliknij, aby pobrać ebooka “Przewodnik po terapii dla Ciebie i bliskich”
• Film na YouTube o przemocy wobec dzieci, której nie widać
  „To przecież nie była przemoc… Czy na pewno? | Przemoc wobec dzieci, której nie widać”
  👉Słucham odcinka podcastu  „To przecież nie była przemoc… Czy na pewno? | Przemoc wobec dzieci, której nie widać”
• Playlista: MANIPULACJA, SZANTAŻ, PRZEMOC W RELACJACH
  Znajdziesz tam odcinki m.in. o:
  • szantażu emocjonalnym,
  • jak rozpoznać manipulację,
  • dlaczego człowiek staje się manipulatorem,
  • biernej agresji („agresji w białych rękawiczkach”),
  • karaniu milczeniem,
  • „niewinnej manipulacji”,
  • manipulacji seksem,
  • czerwonych flagach w związku,
  • pytaniu „Czy mój partner jest narcyzem?”.

👉 Chcę posłuchać playlisty MANIPULACJA, SZANTAŻ, PRZEMOC W RELACJACH    

Te materiały nie zastąpią terapii, ale mogą pomóc Ci zrozumieć mechanizmy przemocy psychicznej, przemocy emocjonalnej i przemocy domowej oraz zobaczyć, że nie jesteś jedyna.

Być może ten artykuł czytasz z myślą:

„To jest o mojej siostrze/przyjaciółce/sąsiadce.”

Widzisz, że w jej domu jest przemoc psychiczna, przemoc emocjonalna, przemoc ekonomiczna, może przemoc wobec dzieci. I nie wiesz, jak jej pomóc.

Nie pytaj: „Dlaczego nie odchodzisz?”

To pytanie bardzo często:

• zawstydza ofiarę,
• dokłada jej winy,
• wcale nie pomaga w odejściu.

Zamiast tego możesz powiedzieć:

• „Widzę, że jest Ci bardzo trudno. Jak się masz?”
• „Czy jest coś, czego teraz potrzebujesz?”
• „Jeśli kiedyś będziesz chciała poszukać pomocy, mogę być obok.”

Bądź obok – konkretnie

Pomoc osobie doświadczającej przemocy psychicznej i przemocy domowej to często drobne, ale bardzo konkretne działania:

• wysłuchaj nawet jeśli opowiada po raz setny to samo,
• zaproponuj, że:
  • pójdziesz z nią do prawniczki,
  • posiedzisz z dzieckiem, kiedy ona idzie na terapię,
  • pomożesz jej poszukać numerów i adresów,
• możesz wesprzeć ją:
  • w gotowaniu,
  • w odbieraniu dzieci z przedszkola,
  • w zorganizowaniu „okna”, żeby mogła w spokoju porozmawiać ze specjalistą.

Często te najbardziej „przyziemne” rzeczy są najważniejsze.

Bądź „chłodnym mózgiem”, kiedy ona jest w zamrożeniu

Kiedy osoba doświadcza przemocy domowej, jej układ nerwowy jest w trybie:

• walki,
• ucieczki,
• albo zamrożenia.

To znaczy, że:

• może na miejscu „nie umieć” zadać pytań,
• nie pamiętać, co miała powiedzieć,
• wyjść z gabinetu i dopiero potem zalać się milionem pytań.

Możesz:

• pójść z nią,
• pomóc spisać pytania przed spotkaniem,
• po spotkaniu razem uporządkować informacje.

Plan bezpieczeństwa to bardzo konkretne narzędzie w sytuacji przemocy psychicznej, przemocy emocjonalnej, przemocy fizycznej, przemocy w rodzinie.

Może obejmować:

1. Listę osób, które możesz natychmiast powiadomić
   2–3 osoby, które:
   • wiedzą, że doświadczasz przemocy domowej,
   • zgodziły się, że mogą odebrać telefon czy wiadomość w trudnym momencie.
2. Hasło alarmowe
   Jedno słowo lub emoji, po którym ta osoba wie, że:
   • dzieje się coś bardzo trudnego,
   • potrzebujesz natychmiastowego wsparcia (np. telefonu na policję, odebrania dzieci, przyjazdu).
3. Torba awaryjna
   Spakowana i schowana (w domu, u zaufanej osoby) torba, w której są:
   • dokumenty (Twoje i dzieci),
   • podstawowe leki,
   • trochę gotówki,
   • telefon/ładowarka,
   • kilka ubrań.
4. Numery alarmowe i kontakty do miejsc pomocy
   Spisane w jednym miejscu:
   • policja,
   • Ośrodek Interwencji Kryzysowej,
   • Niebieska Linia,
   • Centrum Praw Kobiet,
   • psycholożka, prawniczka.
5. Lista miejsc, gdzie możesz pójść
   To może być:
   • dom kogoś z rodziny,
   • przyjaciółka,
   • Ośrodek Interwencji Kryzysowej,
   • inne miejsce, gdzie możesz spędzić kilka pierwszych dni.

Plan bezpieczeństwa nie zobowiązuje Cię do natychmiastowego odejścia. On tylko sprawia, że masz możliwość wyboru. A poczucie, że masz wybór, jest pierwszym krokiem w wychodzeniu z przemocy psychicznej i przemocy domowej.

Jeśli dotarłaś/dotarłeś do tego miejsca, to domyślam się, że ten temat dotyka Cię w jakiś sposób.
Może:

• rozpoznajesz siebie,
• rozpoznajesz kogoś bliskiego,
• albo po prostu chcesz lepiej rozumieć, czym jest przemoc psychiczna, przemoc emocjonalna, przemoc domowa, przemoc ekonomiczna, przemoc wobec dzieci, przemoc w rodzinie.

Chcę, żeby na koniec zostało z Tobą kilka zdań:

• To, że ktoś Cię rani, nie znaczy, że to Twoja wina.
• Przemoc psychiczna i przemoc domowa bardzo często dzieją się w „dobrych domach”.
• Wstyd rośnie w ciszy i ciemności – kiedy zaczynasz mówić, maleje.
• Więź leczy. Relacja, która Cię zraniła, nie uleczy Cię sama – ale więź z drugim, wspierającym człowiekiem może być początkiem wychodzenia z przemocy.

Jeśli czujesz, że ten tekst jest o Tobie:

• możesz zacząć od jednej rozmowy – z przyjaciółką, siostrą, terapeutką, kimkolwiek, komu ufasz,
• możesz pobrać „Przewodnik po terapii” i zobaczyć, gdzie szukać pomocy, także bezpłatnej:
  👉 https://miedzyparami.pl/lpz-przewodnik-po-terapii/
• możesz obejrzeć film o przemocy wobec dzieci, której nie widać
  👉 https://youtu.be/GLM6Jh9m6ug
• możesz zajrzeć na playlistę o manipulacji, szantażu i przemocy w relacjach:
  👉 https://www.youtube.com/playlist?list=PL_3ENY5l_nqxl85e3NqU1ATTKNXxguK8U

Nie musisz wszystkiego robić dziś. Ale każdy, nawet najmniejszy krok – nazwanie, rozmowa, telefon – jest ruchem w stronę siebie i w stronę życia bez przemocy.