Jak żyć w rodzinie patchworkowej – praktyczne wskazówki dla partnerów i dzieci

Ten artykuł powstał na podstawie podcastu „Patchwork - kiedy miłość nie wystarczy”, stworzonego dzięki wsparciu marki Persempra, która przypomina, że prawdziwym luksusem rodzica nie jest idealna kanapa, lecz czas i obecność.

Zajrzyj na stronę partnera, bo znajdziesz tam nie tylko ich piękne materiały,  ale też coś, co naprawdę warto zobaczyć —  inicjatywę #PersempraDzieciom, w ramach której marka  tworzy i sponsoruje bezpłatne treści dla rodziców  we współpracy z psychologami i specjalistami.

To przestrzeń pełna dobra, wiedzy i wsparcia —  warto korzystać i słuchać.

Rodziny patchworkowe Rodzina patchworkowa to taka rodzina, w której co najmniej jedno z partnerów ma dziecko lub dzieci z poprzedniego związku i razem tworzą nowy, wspólny system rodzinny. To nie są „gorsze” ani „słabsze” rodziny. To rodziny, w których spotykają się dwa (lub więcej) światy:

• różne style wychowania,
• różne historie miłosne i rozstania,
• różne systemy wartości,
  różne rany i niespełnione nadzieje,
• różne dziecięce lojalności.

Rodzina patchworkowa i życie w niej

I właśnie dlatego życie w rodzinie patchworkowej potrafi być niezwykle wymagające – nawet jeśli każdy się stara i wszyscy się kochają.

Czasem ktoś mówi, że wystarczy, aby ludzie byli dojrzali i stworzą piękny związek patchworkowy. A ja myślę, że warto pamiętać, że życie jest dużo bardziej złożone niż podział na „dojrzałych” i „niedojrzałych”.

Ludzie mogą być dojrzali, a jednocześnie bardzo zranieni.
Dojrzali – a kompletnie przeciążeni sytuacją.
Dojrzali – a jednak pogubieni w lojalnościach, emocjach dziecka, winie, wstydzie, byłym partnerze czy nowej relacji.

Patchwork to nie test charakteru, który zdają tylko „odpowiednie” osoby.
To układ, który potrafi wywrócić nawet bardzo świadomych ludzi.

Ten materiał  nie jest terapią i nie ma być „lekarstwem”, które rozwiąże wszystkie problemy.  Jego rolą jest dać ludziom wiedzę, język i perspektywę, dzięki którym mogą zacząć rozumieć, co się w nich i między nimi dzieje. I to już naprawdę dużo.

Rodzajów rodzin patchworkowych jest ponad dwieście, jeśli weźmiemy pod uwagę to, czy ktoś ma dzieci, czy nie, oraz czy partnerzy chcą mieć wspólne dziecko, czy nie. To daje ogromną liczbę możliwych konfiguracji, a wraz z nimi – różnych wyzwań i napięć.

Ja chciałabym krótko przyjrzeć się trzem z nich, które w mojej pracy pojawiają się najczęściej.

Kiedy mówimy „rodzina patchworkowa”, łatwo zapomnieć, jak różne mogą być układy.
Wystarczy spojrzeć na kilka przykładów:

To jeden z najbardziej obciążających emocjonalnie układów.

• Ona żyje w trybie mamy: pobudki, śniadania, lekcje, logistyka, „poczekaj, zaraz…”.
• On wchodzi do gotowego systemu, który działał zanim się pojawił.
• Dzieci bronią swojego mikroświata: „Kim on jest? Czy zabierze nam mamę? Czy zostanie na zawsze?”.

W tej rodzinie patchworkowej:

• on czuje się często na drugim planie,
• ona – rozdarta między partnerem a dziećmi,
• dzieci – czujne jak radary.

Każdy potrzebuje uznania. Każdy boi się je stracić.

Tutaj w centrum staje rola macochy, nawet jeśli nikt tak tego nie nazywa.

• Ona wchodzi w świat, który ma swoją historię, zdjęcia na ścianach sprzed jej pojawienia się, wspomnienia „zanim przyszłaś”.
  On kocha ją i dzieci, ale nie zawsze widzi zderzenie tych dwóch światów.
• Dzieci mogą patrzeć na nią jak na tę, która „zabrała tatę”.

Życie w takiej rodzinie patchworkowej często budzi u niej pytania:
„Czy mam tu miejsce?”, „Czy kiedykolwiek będę częścią tej historii?”.

Kiedy mówimy „rodzina patchworkowa”, łatwo wyobrazić sobie jeden konkretny obraz: mama, jej dzieci i nowy partner.

A tymczasem rodzin patchworkowych jest o wiele więcej – różnią się historią, tym, kto ma dzieci, kto ich nie ma, kto chce mieć kolejne, a kto już nie.

Dlatego zanim wejdziemy głębiej w emocje i psychologiczne wyzwania życia w rodzinie patchworkowej, warto zobaczyć, jak różne mogą być same konfiguracje patchworku – bo od nich w dużej mierze zależy to, z czym na co dzień mierzą się dorośli i dzieci.

To emocjonalnie najbardziej złożony układ.

• Dzieci z poprzednich relacji,
• nowe, wspólne dziecko – często jako symbol „teraz będziemy jedną rodziną”,
• dawne lojalności i nowe zazdrości.

Bez pracy nad granicami, komunikacją i układem ról, wspólne dziecko niczego magicznie nie scala – czasem wręcz wzmacnia stare napięcia.

Cichy, rzadko omawiany ból patchworku:

• Jedna strona tęskni za doświadczeniem rodzicielstwa („ja nigdy nie miałam swojej rodziny”),
• Druga jest już zmęczona rodzicielstwem, które ma („ja już to przeżyłem, nie dam rady drugi raz”).

Ta konfiguracja rodziny patchworkowej niesie w sobie:

• jej żałobę po niespełnionym macierzyństwie,
• jego lęk przed powtórką z historii,
  napięcie, o którym trudno mówić na głos.

Te kilka przykładów pokazuje, że rodzina patchworkowa może wyglądać naprawdę różnie. Inne są historie, inne układy, inne tęsknoty dorosłych, inne lęki dzieci. A jednak we wszystkich tych konfiguracjach powtarza się coś wspólnego: życie w rodzinie patchworkowej prawie zawsze oznacza mierzenie się z bardzo wymagającymi procesami emocjonalnymi – żałobą, lojalnościami, zderzeniem dwóch światów, obecnością byłych partnerów.

I właśnie tym wspólnym psychologicznym wyzwaniom przyjrzymy się teraz bliżej.

Każde z partnerów wnosi do rodziny patchworkowej:

• swój dom z dzieciństwa,
• swoje wyobrażenia o tym, „jak powinna wyglądać rodzina”,
• swoje sposoby okazywania uczuć, radzenia sobie z konfliktem, stawiania granic.

Patchwork nie jest trudny „bo ludzie są trudni”.
Jest trudny, bo zderzają się dwa gotowe światy, zbudowane na:

• różnych doświadczeniach,
• różnych traumach,
• różnych wzorcach bliskości.

Nowy związek nie zaczyna się na czystej kartce.
Zaczyna się na kartce już zapisanej:

• żalem po tym, co się nie udało,
• wstydem („nie utrzymałam rodziny”),
• lękiem („a jeśli znowu coś popsuję?”),
• zmęczeniem emocjonalnym.

Rodzina patchworkowa musi więc udźwignąć nie tylko teraźniejszość, ale i przeszłość każdego z dorosłych.

Dzieci w patchworku często pytają w myślach:

• „Czy mogę lubić partnerkę taty, czy to zdrada wobec mamy?”
• „Czy jak polubię nowego partnera mamy, to tata uzna, że go nie kocham?”
• „Czy mama będzie zazdrosna, jeśli będzie mi dobrze u taty?”

Konflikt lojalności w rodzinie patchworkowej jest jednym z najcięższych doświadczeń dziecka – i jednym z najbardziej niedocenianych przez dorosłych.

W rodzinie patchworkowej byli partnerzy nie znikają z systemu:

• współdecydują o dzieciach,
• piszą, dzwonią, przychodzą,
• wnoszą swoje emocje, pretensje, lęki, czasem manipulacje.

To nie jest układ „zamknij drzwi i zacznij nowe życie”.
To system, w którym przeszłość cały czas puka do drzwi.

To wszystko – zderzenie dwóch systemów rodzinnych, rany po rozstaniu, lojalności dzieci i obecność byłych partnerów – tworzy bardzo skomplikowaną mapę napięć w rodzinie patchworkowej.

Żeby jednak naprawdę zrozumieć, co się dzieje „przy stole”, w przedpokoju, przy łóżku dziecka czy w rozmowach pary, potrzebujemy jeszcze jednej, kluczowej perspektywy: tego, kto w tym systemie jest insiderem, a kto outsiderem.

Bo w rodzinie patchworkowej to, jak przeżywamy tę samą sytuację, bardzo często zależy właśnie od tego, czy jesteśmy „w środku” istniejącej więzi, czy dopiero próbujemy znaleźć w niej dla siebie miejsce.

Jedno z najważniejszych pojęć, które pomaga zrozumieć relacje w rodzinie patchworkowej, to podział na:

• insidera – osobę „z wewnątrz systemu” (zwykle biologiczny rodzic + dziecko),
• outsidera – osobę, która dopiero dołącza.

W pierwszej rodzinie:

• para ma czas zbudować swoje „my”,
• potem dopiero pojawia się dziecko,
• role insider–outsider są płynne.

W rodzinie patchworkowej:

• więź rodzic–dziecko istniała najpierw, nowy partner wchodzi w gotowy mikroświat, ma z góry narzuconą pozycję outsidera.

To trochę tak, jakby wskoczyć do serialu w trzecim sezonie i próbować zrozumieć wszystkie powiązania.

Dla insidera (rodzica i dziecka) wiele rzeczy jest oczywistych:
„Tak u nas zawsze było.”
Dla outsidera – to może być szok, wykluczenie, poczucie „nie pasuję”.

Zrozumienie tej dynamiki to ogromna ulga.
Bo nagle okazuje się, że:

• to nie „on jest przewrażliwiony”,
• to nie „dziecko jest niewychowane”,

tylko system jest ustawiony tak, że ktoś permanentnie stoi za szybą.

Insider to ktoś, kto był w tej rodzinie wcześniej. Ma historię, rytuały, skróty, wspólne wspomnienia. W rodzinie patchworkowej to najczęściej:

• rodzic biologiczny,
• dziecko lub dzieci.

Insider zna „kody”, których outsider jeszcze nie widzi:

• wie, co znaczy konkretna mina dziecka,
• zna historię „tej ulubionej poduszki na kanapie”,
• pamięta, dlaczego akurat piątki są „ich” dniem,
• wie, ile strat jest już za nimi.

Rodzic–insider bardzo często czuje się rozdarty między dwoma światami:

• „Chcę, żeby mój partner się tu odnalazł.”
• „Chcę chronić swoje dziecko.”
• „Chcę, żeby było normalnie.”
• „Nie wiem, jak być jednocześnie partnerem i rodzicem.”
• „Każdy czegoś ode mnie chce.”

Z zewnątrz może wyglądać, jakby „nie stawał po żadnej stronie” albo „był za bardzo miękki”.
W środku bardzo często przeżywa coś zupełnie innego: ciągłe balansowanie, poczucie winy wobec dziecka, lęk o partnera, napięcie, że ktokolwiek może poczuć się zraniony.

Niektóre rzeczy insider robi zupełnie nieświadomie:

• automatycznie zwraca się najpierw do dziecka – outsider czuje się wtedy niewidzialny,
• szybciej reaguje na emocje dziecka – outsider ma wrażenie, że zawsze jest „drugi”,
• trzyma stare rytuały – outsider nie zna ich znaczenia, więc czuje się jak intruz,
• ma „naturalną pozycję” – outsider musi ją dopiero wypracować.

To nie jest zła wola.
To przewaga historii – i ciężar odpowiedzialności, który insider często dźwiga sam.

Outsider to osoba, która dołącza do gotowego świata – świata, który działał bez niej, ze swoimi zasadami, językiem i historią. W rodzinie patchworkowej to najczęściej:

• nowy partner mamy lub taty,
• macocha, ojczym,
• czasem także dziecko partnera, które nie mieszka na co dzień w tym domu.

Outsider w rodzinie patchworkowej często myśli:

• „Nie wiem, jakie mam prawa.”
• „Nie wiem, kim mam być dla tego dziecka.”
• „Nie wiem, czy mogę się odezwać, czy lepiej się wycofać.”
• „Nie wiem, czy mam prawo czuć się ważny/a.”
• „Starając się nie przeszkadzać, zaczynam… znikać.”

To bardzo samotne miejsce.
Outsider często:

• stara się dopasować za bardzo – i wtedy dzieci odbierają to jako wtrącanie się,
• wycofuje się, żeby „nie robić problemu” – i wygląda to jak obojętność,
• próbuje pomóc – ale dziecko czuje, że ktoś wchodzi na jego terytorium,
• czeka, aż ktoś nazwie jego rolę – a nikt tego nie robi, bo wszyscy są zajęci gaszeniem bieżących pożarów.

Outsider w rodzinie patchworkowej nie jest zimny.
Najczęściej jest po prostu zagubiony i bardzo samotny.

To, co bywa najbardziej bolesne, to fakt, że insider i outsider przeżywają tę samą sytuację zupełnie inaczej.

Przy jednym obiedzie:

• dziecko – jako insider wobec rodzica – naturalnie zwraca się tylko do mamy/taty,
• rodzic–insider widzi w tym ból dziecka i próbuje je chronić,
• outsider czuje odrzucenie i myśli: „Ona/Ego w ogóle nie bierze mnie pod uwagę”.

Dla rodzica - insidera to scena: „Moje dziecko cierpi”.
Dla partnera - outsidera to scena: „Ja tu nie mam miejsca”.
Dla dziecka  -  to często walka: „Co mogę zrobić, żeby nikt nie był zły?”

Kiedy rodzina patchworkowa zaczyna rozumieć tę logikę insidera i outsidera, wiele rzeczy mięknie:

• mniej jest oskarżeń („Ty się nie starasz”, „Twoje dziecko jest nie do wytrzymania”),
• więcej ciekawości („Jak to dla ciebie jest?”, „Czego potrzebujesz, żeby poczuć się choć odrobinę bardziej w środku?”).

To jest moment, w którym rodzina patchworkowa naprawdę zaczyna mieć szansę – nie dlatego, że znika ból, ale dlatego, że wszyscy mogą go wreszcie nazwać z własnego miejsca.

I właśnie tutaj pojawia się jedno z najbardziej bolesnych, a wciąż często niedocenianych zjawisk:
konflikt lojalności w rodzinie patchworkowej.

Bo kiedy dorosły widzi „bunt”, „chłód” albo „brak wychowania”, dziecko bardzo często przeżywa coś zupełnie innego – wewnętrzne rozdarcie między mamą a tatą, między starym domem a nowym, między tym, co czuje, a tym, co „powinno” czuć.

W kolejnej części przyjrzymy się temu bliżej:
jak wygląda konflikt lojalności u dziecka w rodzinie patchworkowej, skąd się bierze i dlaczego tak trudno mu to udźwignąć bez wsparcia dorosłych.

Z zewnątrz dziecko w rodzinie patchworkowej może wyglądać na:

• roszczeniowe,
• buntownicze,
• nieuprzejme,
  „zimne” albo zazdrosne.

W środku najczęściej dzieje się coś takiego:

„Jeśli polubię partnerkę taty – zranię mamę.”
„Jeśli będę miły dla macochy – ktoś pomyśli, że zdradzam.”
„Cokolwiek zrobię, ktoś będzie niezadowolony.”

To nie jest manipulacja. To walka o przetrwanie w świecie dorosłych emocji.

Dodatkowo, jeśli dorośli mówią:

• „Zobacz, tata ma nową rodzinę, pewnie o tobie zapomniał”,
• „Twoja mama jest okropna, patrz, co robi”,
• „Powiedz tacie, że daje za mało pieniędzy”,

dziecko zostaje wciągnięte w wojnę, której nie jest w stanie wygrać.
Żeby utrzymać więź z jednym rodzicem, ma wrażenie, że musi zdradzić drugiego – a to rozrywa je od środka.

Dziecko w rodzinie patchworkowej rozpaczliwie próbuje być lojalne wobec wszystkich naraz – kosztem siebie.

To nie jest problem charakteru, wychowania ani „trudnego wieku”. To sytuacja, w której dorośli nieświadomie kładą na barkach dziecka ciężar swoich konfliktów, żalów i lęków.
Rolą dorosłych nie jest nauczyć dziecko „lepiej się zachowywać”, tylko zabrać mu z rąk to, czego nie jest w stanie udźwignąć: wybór między mamą a tatą, między jednym domem a drugim, między tym, co czuje, a tym, co „powinno” czuć.

I dopiero wtedy, kiedy dorośli biorą odpowiedzialność za ten ciężar – dziecko może zająć się tym, czym powinno: byciem dzieckiem.

Kilka rzeczy, które mogą pomóc:

1. Powiedz dziecku wprost, że nie musi wybierać strony
   „Masz prawo kochać i mamę, i tatę. To nie jest zdrada.”
   „To, że lubisz partnerkę taty, nie znaczy, że mniej kochasz mamę.”
2. Nie używaj dziecka jako posłańca ani powiernika
   Unikaj zdań typu:
   „Powiedz tacie, że…”,
   „Zapytaj mamy, czemu…”.
   To są sprawy dorosłych. Dziecko nie powinno być kurierem emocji między rodzicami.
3. Oddziel swoje emocje od reakcji dziecka
   Jeśli dziecko wraca z drugiego domu zadowolone – to nie znaczy, że „wybrało tamtą stronę”.
   To znaczy, że przeżyło coś dobrego. Możesz powiedzieć:
   „Cieszę się, że było ci tam dobrze” – nawet jeśli w środku jest ci trudno.
4. Nie każ dziecku „być lojalnym” wobec twojej narracji
   Zdania w stylu:
   „Zobacz, jak on o nas dba”,
   „Widzisz, co mama robi”…
   wpychają dziecko w rolę sędziego. A ono potrzebuje obu rodziców, nie oceny, który jest „lepszy”.
5. Daj dziecku miejsce na jego własne zdanie – nawet jeśli jest niewygodne
   Zamiast oceniać: „Jak możesz tak mówić?”
   spróbuj: „Widzę, że jest ci trudno. Chcę to zrozumieć. Opowiesz mi więcej?”.
   To nie znaczy, że zgadzasz się na wszystko – znaczy, że dziecko może czuć po swojemu.
6. Zadbaj o bezpieczny czas 1:1
   Dziecko w rodzinie patchworkowej bardzo potrzebuje chwil, kiedy nie musi nikogo „łączyć”:
   – czas tylko z mamą,
   – czas tylko z tatą,
   – czas bez nowego partnera,
   – czas bez tematów konfliktowych.
   To nie jest „faworyzowanie”, tylko regeneracja jego układu nerwowego.

Jeśli widzisz, że konflikt lojalności trwa latami – sięgnij po wsparcie
Czasem to, czego potrzebuje rodzina patchworkowa, to nie kolejna rozmowa przy kuchennym stole, tylko bezpieczne miejsce z kimś trzecim, kto pomoże:
– nazwać, gdzie dziecko jest wciągane w lojalności,
– zobaczyć, jak kłótnie dorosłych o dzieci je ranią,
– poszukać takich rozwiązań, w których nikt nie musi być „tym gorszym rodzicem”.

Bardzo często konflikt lojalności dziecka najmocniej ujawnia się wtedy, gdy dorośli ciągle kłócą się o dzieci – o zasady, granice, wychowanie, „czyje racje są ważniejsze”.

Jeśli czujesz, że:

• kłótnie o dzieci wracają jak bumerang,
• zaczynasz bardziej walczyć „o swoje racje” niż o spokój dziecka,
• a po każdej awanturze masz wrażenie, że wasze dziecko jest jeszcze bardziej rozdarte,

to jest dobry moment, żeby poszukać wsparcia – zanim ten konflikt całkiem „pożre” waszą relację.

Jeśli chcesz przyjrzeć się bliżej temu, jak nie przerzucać na dzieci ciężaru dorosłych konfliktów i jak wychodzić z kłótni o dzieci inaczej niż dotąd, zapraszam Cię na webinar „Jak przestać kłócić się o dzieci”:

To przestrzeń, w której krok po kroku pokazuję, co w takich sporach naprawdę stoi za słowami – i jak zadbać o dzieci bez rezygnowania z siebie.

Konflikt lojalności pokazuje coś bardzo ważnego:
w rodzinie patchworkowej dzieci płacą najwyższą emocjonalną cenę za dorosłe decyzje, choć nie mają na nie żadnego wpływu.
A dorośli – często w dobrej wierze – próbując „jakoś to poukładać”, jeszcze nieświadomie dokładają im napięcia: kłócąc się o dzieci, rozliczając się przez dzieci, nieświadomie stawiając je między sobą.

Dlatego w pewnym momencie samo rozumienie mechanizmów przestaje wystarczać.
Rodzina patchworkowa potrzebuje konkretnych punktów oparcia: zasad, które chronią dzieci, granic, które chronią relację, i wyborów, które nie dokładają kolejnych lojalności do już i tak przeciążonego systemu.

I o tym jest kolejny fragment:
co naprawdę wspiera rodzinę patchworkową na co dzień, a co – nawet jeśli wygląda „rozsądnie” – w praktyce ją osłabia.

Więź w rodzinie patchworkowej nie rodzi się szybko.
Ona jest lepiona:

• z małych codziennych gestów,
• z prób, które nie zawsze wychodzą,
• z rozmów, czasem z kłótni, które uczą.

Badania i doświadczenie pokazują, że rodzina patchworkowa potrzebuje lat, żeby poczuć się naprawdę „rodziną”. To proces.

Intuicja często podpowiada:
„Żeby się zintegrować, musimy jak najwięcej czasu spędzać razem”.

A patchwork działa odwrotnie. Na początku lepiej wspiera rodzinę patchworkową, kiedy:

• para ma czas tylko dla siebie (bez dzieci),
• rodzic biologiczny ma czas sam na sam z dzieckiem,
• nowy partner ma czas z dzieckiem, ale w małych dawkach,
• dzieci mają czas bez nowego dorosłego,
• byli partnerzy omawiają swoje sprawy poza systemem nowej pary.

To segmentacja – porządkowanie układu, zamiast wciskania wszystkich w jedno „musimy być razem”.

Bez granic rodzina patchworkowa się rozsypuje.

Warto jasno ustalić:

• co decyduje para, a co jeden rodzic,
• jakie zasady obowiązują dzieci w obu domach (choć nie będą identyczne),
• kto egzekwuje zasady – na początku głównie rodzic biologiczny,
• jaka jest rola macochy/ojczyma (na starcie raczej „dobrego dorosłego”, niepełnoprawnego rodzica).

Patchwork nie rozpada się dlatego, że ludzie się nie kochają.
Rozpada się, gdy nie wiedzą, gdzie kończy się ich rola, a zaczyna rola drugiej osoby.

Rodzina patchworkowa nie unieważnia starej rodziny.
Ona ją rozszerza.

Dziecko ma swoją historię z drugim rodzicem.
Ty masz swoją historię poprzedniego związku.
Partner ma swoją.

Jeśli próbujemy „wymazać” to, co było – system zaczyna się budować na walce, nie na bliskości.

To, co naprawdę wspiera rodzinę patchworkową, w praktyce zawsze sprowadza się do jednego pytania: czy to, co robimy jako dorośli, zmniejsza ciężar na barkach dzieci – czy go dokłada?

Granice między domami, jasne zasady, szacunek między dorosłymi, niekłócenie się o dzieci przy dzieciach – to wszystko buduje fundament.
Ale nawet najlepiej poukładana para patchworkowa wciąż ma przed sobą najważniejsze zadanie: zadbanie o dzieci, które żyją jednocześnie w dwóch światach.

Dlatego w kolejnej części skupię się już konkretnie na tym,
jak wspierać dzieci w rodzinie patchworkowej – tak, żeby nie wciągać ich w lojalnościowe wojny dorosłych, tylko dać im maksimum możliwego spokoju i oparcia.

Dla dorosłych często byłoby „idealnie”, gdyby dziecko:

• od razu polubiło nową partnerkę taty,
• przytuliło się do nowego partnera mamy,
• powiedziało: „fajnie, że jesteśmy teraz wszyscy razem”.

Tyle że dla dziecka to jest nierealne. Ono naprawdę może nie wiedzieć:

• czy bardziej się cieszy, czy bardziej tęskni,
• czy lubi nową osobę, czy tylko próbuje być miłe,
• czy ma prawo się zbliżyć, skoro druga strona rodzica może to odebrać jak zdradę.

Dlatego tak ważne jest, żeby usłyszało od dorosłych coś w tym stylu:

„Nie musisz jej / jego kochać.”
„Nie musisz czuć tego, co ja. Ważne, żebyś był/była bezpieczna/y i w porządku wobec siebie.”

To jest ochrona psychiki – danie dziecku sygnału: Twoje uczucia są w porządku, nawet jeśli nie pasują do czyichś oczekiwań.

To jest trudne dla wielu dorosłych, bo bardzo chcieliby, żeby od razu było „jak w rodzinie”.

Z badań i praktyki wiemy jednak jedno:
na początku macocha / ojczym są bliżej roli „cioci / wujka, fajnego dorosłego”, niż „nowego rodzica”.

Co to oznacza w praktyce?

• Zasady domu – ustala para (wspólnie, na spokojnie, najlepiej bez dzieci jako widowni).
• Dyscyplina, granice, konsekwencje – na starcie wprowadza je rodzic biologiczny, nie nowy partner.
• Nowy dorosły – może wspierać, zauważać, być obok, reagować z szacunkiem, ale nie musi (i nie powinien) od razu wchodzić w rolę „drugiego rodzica”.

To daje dziecku czas, żeby:

• zobaczyć, że ten dorosły jest stały, a nie „na chwilę”,
• sprawdzić, czy jest bezpiecznie,

zbudować zaufanie we własnym tempie.

Patchwork sam w sobie nie jest problemem.
Tym, co naprawdę rani dzieci, jest chaos między dorosłymi, który wylewa się na ich ramiona.

Dziecko w rodzinie patchworkowej nie udźwignie długo sytuacji, w której:

• słyszy kłótnie rodziców o siebie przy sobie,
• jest „kurierem emocji”:
  
  • „Powiedz tacie, że za mało płaci”,
  • „Powiedz mamie, że znów jest spóźniona”,
• słucha, jak jedno z rodziców oczernia drugie:
  
  • „Twoja mama jest okropna, patrz, co robi”,
  • „Twój ojciec ma nową rodzinę, pewnie o tobie zapomniał”.

Dla dziecka to nie są tylko zdania. To jest komunikat: „Wybierz stronę.” A dziecko nie może wygrać w tej grze. Cokolwiek zrobi, ktoś będzie zawiedziony. Jeśli chcesz wspierać dziecko w patchworku, czasem najbardziej pomocne pytanie brzmi:

„Czy to, co teraz mówię / robię, nie robi z niego przypadkiem pośrednika między dorosłymi?”

Dzieciom zdarza mówić się rzeczy, które są trudne dla dorosłego. Warto jednak pamiętać, że pod każdym trudnym zdaniem jest nie wprost komunikat o bólu, stracie albo lęku.. Czasem dzieci mówią:
„Nie jesteś moją mamą.”
„Nienawidzę cię.”
„Nie będę cię słuchać.”

To są zdania, które potrafią trafić w najczulsze miejsce nowego partnera czy partnerki.
Ale w większości przypadków to nie jest opis relacji, tylko opis bólu.

Za takimi słowami często stoją:

• żałoba po tym, jak „miało być”,
• tęsknota za dawną rodziną,
• lęk, że jak dziecko się zbliży, zrani drugiego rodzica,
• złość na to, że ktoś z dorosłych „zrobił bałagan w jego życiu”.

Terapia par patchworkowych i rodzin patchworkowych nie jest dowodem porażki.
Jest formą troski o system, który jest po prostu bardzo złożony.

Warto rozważyć wsparcie, gdy:

• konflikt lojalności dzieci jest bardzo silny,
• partner czuje się permanentnie outsiderem,
• rodzic jest rozdarty między partnerem a dziećmi,
• były partner wciąż mocno wpływa na codzienność,
• drobne sytuacje wywołują nieproporcjonalnie silne emocje.

Dodatkowo warto pamiętać, że patchwork często „uderza” w stare rany:

• ktoś, kto w dzieciństwie był niewidzialny, wyjątkowo silnie przeżywa odrzucenie przez dziecko partnera,
• ktoś z chaotycznego domu panikuje, gdy widzi emocjonalny bałagan patchworku.

Dlatego terapia pomaga też :

• odróżnić normalne reakcje na życie w rodzinie patchworkowej od starych traum,
• dać język temu, co dotąd było tylko napięciem w ciele,

zobaczyć, że to, co przeżywamy, nie znaczy „nie nadajemy się”, tylko „ten system jest naprawdę wymagający”.