„Zabiorę ci dziecko” - co robić, gdy były partner grozi odebraniem dziecka po rozstaniu

Partnerem tego artykułu jest marka Persempra — tworzą tkaniny obiciowe z technologią łatwego czyszczenia.

Jedna z najważniejszych rzeczy, które padają w tej rozmowie, brzmi mniej więcej tak: to, że ktoś był trudnym, raniącym albo przemocowym partnerem, nie oznacza automatycznie, że sąd uzna go od razu za złego rodzica. Z punktu widzenia prawa ogromne znaczenie ma to, jak dana osoba funkcjonuje wobec dziecka.

To rozróżnienie bywa dla wielu osób bardzo bolesne i niezrozumiałe. Bo można doświadczać upokarzania, kontroli, manipulacji czy psychicznego niszczenia w relacji partnerskiej, a jednocześnie słyszeć lub widzieć, że „dla dziecka on jest dobrym ojcem” albo „dla dziecka ona jest w porządku”. I wtedy pojawia się zamęt: skoro dziecko nie doświadcza tego bezpośrednio, to może ja przesadzam? Może sobie coś dopowiadam?

Nie. Sama przemoc psychiczna w relacji dorosłych nie znika tylko dlatego, że ktoś potrafi na chwilę dobrze wypaść w roli rodzica. Ale z perspektywy sądu bardzo ważne będzie to, czy dziecko jest świadkiem tej przemocy, czy jest wciągane w konflikt, czy doświadcza skutków tej atmosfery, a nie tylko to, że między rodzicami dzieje się źle.

W rozmowie z Alicją Praszkiewicz, prawniczką, mocno wybrzmiewa, że dziecko nie musi być bezpośrednio obrażane czy zastraszane, żeby już doświadczać przemocy. Wystarczy, że staje się świadkiem konfliktu albo narzędziem w rękach rodziców.

Tak dzieje się wtedy, gdy:

• dziecko słyszy, jak jeden rodzic obraża drugiego,
• przy dziecku dochodzi do awantur przy odbieraniu lub wydawaniu go,
• rodzic nastawia dziecko przeciwko drugiemu rodzicowi,
• dziecko zaczyna przejmować język dorosłych i powtarza wobec mamy lub taty obraźliwe słowa,
• dziecko jest wypytywane, co działo się u drugiego rodzica,
• dziecko staje się pośrednikiem, informatorem albo stroną w konflikcie.

Taka walka o dziecko, takie niedopuszczalne sytuacje - to wszystko narusza dobro dziecka. I to właśnie dobro dziecka jest tu najważniejszym punktem odniesienia. Dziecko może być częścią zmiany, jaką jest rozwód czy rozstanie rodziców, ale nie powinno być częścią wojny między nimi.

To właśnie takie sytuacje są najczęściej podstawą do ograniczenia władzy rodzicielskiej przez sąd.

Alicja Praszkiewicz podkreśla, że  można wnioskować o ograniczenie, a w niektórych sytuacjach nawet o pozbawienie władzy rodzicielskiej, ale nie wystarczy samo przekonanie, że „to jest zły człowiek” albo „to był okropny partner”. Kluczowe jest wykazanie, jak jego zachowanie wpływa na dziecko.

Podstawą do myślenia o ingerencji sądu są sytuacje, w których dobro dziecka jest realnie naruszane. Na przykład wtedy, gdy dziecko:

• wraca od rodzica zaniedbane, głodne, niewyspane,
• jest zalęknione, smutne, agresywne lub wyraźnie przestraszone,
• zaczyna reagować lękiem przed kontaktem,
• wycofuje się albo stresuje przed wyjazdem do drugiego rodzica,
• zostaje wciągnięte w konflikt dorosłych,
• doświadcza nieadekwatnych gróźb, kar, deprecjonowania albo upokarzania.

Bardzo ważna jest też obserwacja tego, jak dziecko się zmienia po kontakcie z rodzicem. Czy pojawia się lęk, napięcie, wycofanie? Czy zaczyna obgryzać paznokcie, zamyka się, nie chce jechać, boi się? Czy w jego zachowaniu dzieje się coś, co wcześniej nie było obecne?

W tej perspektywie sąd nie bada tylko „co się stało”, ale też jak to wpływa na bezpieczeństwo i rozwój dziecka.

Tego rodzaju groźby są bardzo obciążające emocjonalnie, ale nie oznaczają, że druga strona naprawdę może samodzielnie o tym zdecydować.

To nie rodzic sam decyduje, z kim dziecko będzie mieszkać i jak będą wyglądały kontakty. O tym decyduje sąd. Groźby typu „więcej go nie zobaczysz”, „udowodnię, że jesteś niestabilna psychicznie”, „zabiorę Ci dziecko” mają często charakter manipulacyjny i służą zastraszeniu.

Jednocześnie nie można ich lekceważyć. Trzeba je traktować poważnie, ale nie wpadać w panikę. Jeśli druga strona grozi, że nie odda dziecka, nie wyda go na kontakt albo będzie izolować dziecko od rodzica, to nie jest coś, co należy przeczekać w milczeniu. To jest sygnał, że sprawy trzeba uregulować sądownie i zacząć zabezpieczać dowody. Więcej jak to robić opowiada Alicja Praszkiewicz, radca prawny w podcaście. 

Co zrobić, gdy walka o dziecko eskaluje, a były partner wprost grozi, że zabierze dziecko - krok po kroku

• nie ignoruj takich gróźb, ale też nie wpadaj w panikę,
• przestań ustalać wszystko telefonicznie – zacznij pisać wiadomości,
• zapisuj konkretne sytuacje (daty, zachowania, reakcje dziecka),
• obserwuj, czy pojawia się utrudnianie kontaktów z dzieckiem,
• nie odpowiadaj impulsywnie – to często jest wykorzystywane przeciwko Tobie,
• skonsultuj sytuację z prawnikiem, nawet jeśli jeszcze nie planujesz sprawy sądowej,
• rozważ uregulowanie kontaktów i opieki nad dzieckiem po rozwodzie przez sąd.

To są sytuacje, które w praktyce określa się jako utrudnianie kontaktów z dzieckiem po rozstaniu.

Czasem zdarza się, że jeden z rodziców blokuje kontakty z dzieckiem bez racjonalnego powodu. Jeśli ktoś utrudnia kontakty z dzieckiem, nie wydaje go, zmienia ustalenia, nie przywozi dziecka, nie wpuszcza drugiego rodzica albo uzależnia kontakty od spełnienia własnych warunków, to sam staje się w oczach sądu mniej wiarygodny.

To rodzic, który bez powodu blokuje kontakty dziecka z drugim rodzicem, sam stosuje przemoc. Nie bierze pod uwagę dobra dziecka, tylko własną chęć kontroli, odwetu albo dominacji.

W takiej sytuacji nie chodzi o to, żeby odpowiadać wojną na wojnę, tylko żeby działać spokojnie i mądrze:

• przestać dzwonić, a zacząć pisać,
• zbierać wiadomości,
• zapisywać daty i sytuacje,
• jechać po dziecko z kimś, kto może być świadkiem,
• w razie potrzeby wzywać policję,
• skonsultować sytuację z prawnikiem,
• dążyć do sądowego uregulowania kontaktów i władzy rodzicielskiej.

Najważniejsze jest to, by nie wpaść w przekonanie, że „już wszystko przegrane”. Tego typu zachowania drugiej strony mogą stać się właśnie materiałem, który pokazuje sądowi, co naprawdę się dzieje.
Takie sytuacje są bardzo często podstawą do spraw sądowych o ustalenie kontaktów z dzieckiem i mogą wpływać na decyzję o władzy rodzicielskiej.

Przemoc psychiczna bardzo często nie zostawia widocznych śladów. Nie da się jej pokazać tak łatwo jak siniaka czy dokumentacji medycznej po urazie. Dlatego tak ważne jest, żeby nie liczyć na to, że „sąd sam zobaczy” albo „sprawiedliwość sama się obroni”.

W rozmowie wyraźnie pada, że to my jesteśmy odpowiedzialni za to, jak przedstawimy sytuację, jak ją opiszemy i czym ją podeprzemy. Nawet jeśli wiele rzeczy dzieje się w domu, bez świadków, to nadal można budować wiarygodny obraz tego, co się dzieje.

Pomocne mogą być:

• wiadomości SMS i komunikatory,
• daty konkretnych zdarzeń,
• zdjęcia sytuacji, które niepokoją,
• notowanie zachowania dziecka po kontaktach,
• świadkowie przy odbiorze lub wydawaniu dziecka,
• rozmowa z psychologiem, który pomoże zauważyć czerwone flagi,
• spójna strategia działania.

Trzeba umieć nie tylko opowiedzieć, co się wydarzyło, ale także dlaczego to narusza dobro dziecka. Sama sytuacja nie zawsze wystarczy. Liczy się argumentacja.

Największym błędem jest pójść w taki proces po omacku. Bez wsparcia, planu, czy przygotowania. Z przekonaniem, że prawda obroni się sama.

W rozstaniu z osobą manipulującą bardzo często nie należy zakładać, że druga strona będzie działać fair. Nawet zgoda na mediację czy pozorna ugodowość może być elementem strategii wizerunkowej. Nie po to, żeby się dogadać, tylko po to, żeby później powiedzieć: „zobaczcie, to z nią się nie da współpracować”.

Dlatego tak ważne jest posiadanie własnej strategii:

• wiedzieć, co się wydarzyło i w jakiej kolejności,
• rozumieć, jakie zachowania są alarmujące,
• nie reagować wyłącznie impulsem,
• odróżniać fakty od emocjonalnego zalewu,
• nie dać się wciągnąć w chaotyczną polemikę.

To bardzo trudne, bo osoba stosująca manipulację często będzie próbowała przedstawić siebie jako idealną, spokojną, współpracującą, a drugą stronę jako niestabilną, histeryczną, „szaloną” i niewiarygodną. Dlatego tak istotne jest, by mieć przy sobie nie tylko prawnika, ale też wsparcie psychologiczne.

Kiedy ktoś długo podważał nasze granice, poczucie wartości i zaufanie do siebie, to bardzo łatwo jest później w sądzie czy podczas rozstania uruchomić nas tym samym sposobem.

Słyszymy: „jesteś niestabilna”, „jesteś chora psychicznie”, „udowodnię, że nie nadajesz się na matkę” albo „pokażę, że jesteś nieodpowiednim ojcem”. I wtedy łatwo wpaść w panikę, tłumaczenie się, bombardowanie wiadomościami, emocjonalne wybuchy. A to może później zostać obrócone przeciwko nam.

Leczenie, terapia, psychoterapia czy farmakoterapia nie są same w sobie zarzutem. Przeciwnie, coraz częściej są postrzegane jako wyraz odpowiedzialności za siebie i swoje zdrowie psychiczne.

Najważniejsze jest więc nie to, żeby gorączkowo się wybielać, tylko żeby:

• trzymać się faktów,
• słuchać, co naprawdę mówi druga strona,
• wyłapywać niespójności,
• nie dać się zalać emocjami,
• budować spokój i stabilność.

Tu właśnie ogromną rolę odgrywa psycholog, terapeuta albo inne wspierające zaplecze, które pomoże nie rozsypać się pod ciężarem tej narracji.

W takiej sytuacji nie wystarczy tylko pomoc prawna albo tylko emocjonalna. Potrzebne są obie.

Z jednej strony trzeba zadbać o swoją psychikę, emocje, regulację napięcia, spojrzenie z dystansu i wsparcie, które pomoże odróżnić realne zagrożenia od chaosu po rozstaniu. Z drugiej strony trzeba wiedzieć, jak działać dowodowo, co dokumentować, czego nie robić i jak nie wpaść w pułapkę emocjonalnych reakcji, które potem zostaną użyte przeciwko nam.

Ochrona siebie i dziecka po rozstaniu oznacza:

• obserwowanie dziecka,
• reagowanie na czerwone flagi,
• niewciąganie dziecka w konflikt,
• dokumentowanie ważnych sytuacji,
• konsultowanie się z psychologiem i prawnikiem,
• trzymanie się faktów,
• niespieszne, ale konsekwentne budowanie swojej pozycji.

Bo w takich sprawach panika rzadko pomaga. Pomaga spokój, strategia i gotowość do działania wtedy, kiedy trzeba.

To wszystko ma znaczenie również wtedy, gdy sąd podejmuje decyzję o opiece nad dzieckiem po rozwodzie.

Groźba „zabiorę Ci dziecko” potrafi uruchomić w rodzicu najgłębszy lęk. I właśnie dlatego jest tak silnym narzędziem manipulacji. Ale to nie jest wyrok. To nie druga strona samodzielnie o tym decyduje. Decydują fakty, dobro dziecka, sposób działania rodziców i to, jak cała sytuacja zostanie pokazana.

Nie warto zostawać z tym samemu. Trzeba równolegle zadbać o siebie psychicznie i prawnie. Nie po to, żeby od razu iść na wojnę, ale po to, żeby nie wejść w ten proces bezradnie, bez przygotowania i bez ochrony.

Bo kiedy w tle rozstania pojawia się przemoc psychiczna, manipulacja, groźby i walka o dziecko, najważniejsze jest jedno: nie dać się odciąć od faktów, od wsparcia i od własnej sprawczości.